Thaesis doet continu trendonderzoek naar de meest relevante maatschappelijke trends en baanbrekende technologische trends. Deze trends maken via onze interactieve tool TRNDR onderdeel uit van de Strategiekamer, de accumulatie van bewezen methodieken en aanpakken van ons adviesbureau. Trendonderzoek is van grote waarde bij scenarioplanning. Door mogelijke toekomsten te voorzien, erop te anticiperen en er vervolgens sneller op te kunnen reageren wordt de strategische besluitvorming binnen organisaties beter. Onze opdrachtgevers leren zo beter omgaan met onzekerheden.

Ontdek de 100 meest relevante maatschappelijke trends. Ontbreekt er een maatschappelijke trend? Doe hier je suggestie. Wil je maandelijks een dosis inspiratie ontvangen? Schrijf je hier in.

100 meest relevante maatschappelijke trends

Aandacht AI-geletterdheid	Door de opkomst van levensechte AI-beelden vervaagt het onderscheid tussen echt en nep op sociale media. Dit vergroot de onzekerheid over het eigen beoordelingsvermogen en ondermijnt het vertrouwen in online-informatie. Het herkennen van AI-gegenereerde content wordt daardoor steeds meer gezien als een essentiële vaardigheid, wat de roep om educatie, transparantie en waarschuwingen vanuit media en platforms versterkt.
Aandacht neurodiversiteit	Ongeveer één op de vijf mensen is neurodivergent en verwerkt informatie anders dan de norm. De aandacht voor de bijbehorende behoeften, talenten en uitdagingen groeit. Dit vraag van organisaties en onderwijsinstellingen om structurele aanpassingen in werk, onderwijs en maatschappelijke inrichting. Met als doel dat verschillende manieren van denken en waarnemen beter worden ondersteund.
Aandacht voor polarisatie	Bij polarisatie komen groepen in de samenleving tegenover elkaar te staan, doordat de tegenstellingen van deze groepen sterker worden. De vraag is in hoeverre echt sprake is van polarisatie of dat vooral de aandacht voor polarisatie toeneemt. De verschillen tussen groepen worden namelijk door sociale media en de traditionele media verder uitvergroot.
Aandachtseconomie	De mens wordt 24/7 geconfronteerd met informatie via sociale media, rapporten en nieuws, maar ook sluikreclame en andere advertenties. Veel organisaties kampen met een tekort aan aandacht van hun doelgroep. Hierdoor is de tijd dat een product of dienst onder ogen van de doelgroep komt zeer kostbaar geworden.
Afnemend vertrouwen in feiten	Door de opkomst van nepnieuws en technologische ontwikkelingen zoals deepfakes worden feiten vaker ter discussie gesteld en indien ze niet aangenaam zijn, betwist.
Arbeidsmarkttekorten	Door factoren als vergrijzing, ontgroening en een groeiende vraag naar personeel vinden werkgevers het steeds lastiger om aan (gekwalificeerd) personeel en vakmanschap te komen. Dit zorgt voor druk op de economie en vraagt om het (her)opleiden van personeel en innovatieve manieren om personeel aan te trekken, in te zetten en te behouden.
Bevolkingsgroei	De bevolking van Nederland zal de komende jaren blijven groeien. In 2037 bereikt het inwonertal naar verwachting de 19 miljoen. In 2060 worden 20 miljoen mensen verwacht. Dit heeft onder andere gevolgen voor gezondheidszorg en de woningmarkt en de beschikbare ruimte in Nederland.
Biodiversiteit zwaar onder druk	Als gevolg van klimaatverandering en vervuiling staat de biodiversiteit wereldwijd zwaar onder druk. De aarde bevindt zich volgens wetenschappers middenin een zesde massale uitstervingsgolf, die onder andere negatieve gevolgen kan hebben voor de voedselveiligheid en de gezondheid van het leefmilieu.
Cancelcultuur	Cancelcultuur is het fenomeen waarbij bekende mensen die publiekelijk aan kritiek zijn blootgesteld – veelal onder invloed van grootschalige verontwaardiging op sociale media – worden geboycot. Enerzijds leidt dit ertoe dat publieke figuren zowel persoonlijk als professioneel niet langer wegkomen met misstanden. Anderzijds beperkt dit een open debatcultuur doordat een tegengestelde mening of de schijn van een misstand genoeg kan zijn om uit het publieke besef gewist te worden.
Circulaire economie	De circulaire economie is een economisch systeem dat bedoeld is om herbruikbaarheid van producten en grondstoffen te maximaliseren en waardevernietigingte minimaliseren. De omslag naar een dergelijk systeem vraagt een andere denk-en handelingswijze van consumenten en organisaties.
Consentcultuur	Er is steeds meer aandacht voor consent en persoonlijke grenzen, mede doordat er steeds vaker grote schandalen naar buiten komen over grensoverschrijdend gedrag. Zowel op de werkvloer als in het privéleven wordt daarom meer de nadruk gelegd op wederzijds respect en duidelijke communicatie met betrekking tot grenzen. Hierdoor wordt het vragen om toestemming steeds meer de norm.
Degrowth	Oneindige groei is niet langer reëel, dit komt door de grenzen waaraan we zijn gebonden in ons ecosysteem. Binnen de maatschappij ontstaat hiervoor meer bewustwording, waardoor er tegenbewegingen ontstaan. Degrowth is de inkrimping van de productie en consumptie ten gunste van het menselijk welzijn en de wereld. Een benadering die nodig is om de toekomst van de planeet te waarborgen.
Democratisch gedachtegoed onder druk	Een significant deel van de bevolking vindt dat de belangen van mensen die in Nederland zijn geboren zwaarder moeten wegen dan die van anderen. Bijna de helft is van mening dat Nederland een daadkrachtig leider nodig heeft en dat tezamen creëert een vruchtbare voedingsbodem voor ondemocratisch en onstaatsrechtelijk gedachtegoed.
Digitale criminaliteit	Terwijl het totaal aantal gewelddelicten in Nederland jaarlijks afneemt, neemt het aantal meldingen van digitale criminaliteit explosief toe. Van kleinschalige phishing tot grootschalige ransomware en van digitale pesterijen tot DDOS-aanvallen op vitale bedrijfsonderdelen: digitale criminaliteit vormt een nieuw front voor justitie, waar traditionele preventie- en opsporingsmiddelen niet effectief zijn. Een voorbeeld van een nieuwe repressieve tactiek is het in beslag nemen van digitale valuta.
Digitale ethiek	De opkomst van kunstmatige intelligentie roept een ethische discussie op over haar rol in de samenleving. Vooral de inzet van robots in mensenwerk roept vragen op over betrouwbaarheid en transparantie. Wanneer technologie taken en beslissingen van mensen overneemt, verschuift wat we als wenselijk en rechtvaardig beschouwen. Digitale ethiek richt zich op de maatschappelijke consequenties van het vervangen van mensenwerk door technologie.
Diversiteit breed vertegenwoordigd	Er groeit maatschappelijk besef dat diversiteit verder gaat dan traditionele kenmerken zoals geslacht, geloof of afkomst. Door een bredere variëteit aan groepen te representeren in politiek, media en het bedrijfsleven ontstaat een realistischere afspiegeling van de samenleving en komen meer uiteenlopende inzichten aan bod. De mate waarin organisaties hierin participeren, of juist tekortschieten, kan directe gevolgen hebben voor hun reputatie en maatschappelijke relevantie.
Dubbele vergrijzing	In 2060 telt Nederland naar verwachting meer dan één miljoen 85-plussers. Dit wijst op dubbele vergrijzing: niet alleen groeit het aandeel ouderen, ook de gemiddelde leeftijd binnen deze groep neemt toe. Deze ontwikkeling zet de komende jaren het zorg- en pensioenstelsel steeds verder onder druk.
Duurzaamheid alleen voor de elite	Mensen worden steeds vaker geacht een bijdrage te leveren aan een duurzame planeet, terwijl duurzame initiatieven vaak duurder zijn dan hun niet-duurzame tegenhangers. Hierdoor ervaren mensen met een kleinere portemonnee steeds vaker druk over waar en hoe ze hun geld besteden. Om duurzaamheid voor iedereen toegankelijk te maken, lanceren lokale overheden steeds vaker initiatieven die lagere inkomens in staat stellen om duurzame keuzes te maken.
Ecocentrisch denken	Het besef groeit dat de mens niet boven de natuur staat, maar er onlosmakelijk onderdeel van is. Het perspectief verschuift van mensgericht naar ecocentrisch denken. Dit wordt zichtbaar in alternatieven voor begraven, zoals humaan composteren. Ook wint de beweging rond ‘Rechten van de Natuur’ terrein, waarbij natuurlijke entiteiten zoals rivieren en bossen juridische rechten krijgen en een stem in beleid en rechtspraak. Deze ontwikkeling weerspiegelt een bredere maatschappelijke herwaardering van de relatie tussen mens en natuur.
Ervaringen als statussymbolen	Mensen ontlenen steeds meer sociale status aan de ervaringen die zij meemaken en delen met de buitenwereld. Sociale media speelt een steeds belangrijkere rol bij het delen van deze ervaringen en het verkrijgen van sociale status.
Europese identiteitscrisis	Door de verschuivende geopolitieke machtsverhoudingen staan Europa en de Europese Unie voor de opgave zich te hergroeperen. Afnemende stabiliteit vraagt om vernieuwde samenwerking. Daarbij moet het perspectief verder reiken dan het nationale belang en gericht zijn op Europese veiligheid en strategische onafhankelijkheid. Vernieuwde samenwerking zagen we bij het Verenigd Koninkrijk, dat de EU heeft verlaten maar zich op het gebied van defensie en veiligheid opnieuw bij Europa aansluit.
Fast fashion versus vintage	Er is een verschuiving gaande in de modewereld. Enerzijds spelen fastfashionmerken als Shein in op de behoefte aan goedkope en trendy kleding van lage kwaliteit en prijs. Anderzijds groeit de vraag naar vintage en duurzame kleding en een meer tijdloze stijl. Tegen de groei en fysieke winkels van massaproductie komen steeds meer protesten, die reiken tot politici en beleidsmakers, zoals bij de protesten in Parijs bij de opening van een Shein-winkel.
Fellere roep om gelijkheid	In de maatschappij is een onmiskenbare beweging zichtbaar om meer gelijkheid te bewerkstelligen. Er is onder andere aandacht voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen, tussen mensen van verschillende etniciteit en tussen mensen met verschillende geaardheid en/of genderidentiteit. Voorbeelden zijn het feminisme, Black Lives Matter en de erkenning van non-binaire genderidentiteit.
Gentrificatiegolven	Door de combinatie van de voortdurende urbanisatie en het grote woningtekort vervangt een nieuwe stedelijke elite de lagere inkomensklassen uit de steden. Dit verdrijft niet enkel de bewoners, maar ook de heersende cultuur in wijken en de saamhorigheid. Met de nieuwe stedelijke elite gaat ook een ander uitgavenpatroon gepaard, wat het wegdrijven van de eerdere cultuur en bewoners versterkt.
Geopolitieke machtsverschuiving	Oorlogen en internationale spanningen maken zichtbaar hoe de machtsverhoudingen binnen het geopolitieke speelveld verschuiven. De rivaliteit tussen de Verenigde Staten, China en Rusland bepaalt in toenemende mate politiek, economie en veiligheid, waarbij grondstoffen, energie en technologie als strategische instrumenten worden ingezet. Deze realiteit dwingt landen en bedrijven tot herpositionering in een wereld waarin stabiliteit plaatsmaakt voor structurele onzekerheid.
Groei niet-essentiële diensten	Steeds meer mensen zetten hun talenten in voor niet-essentiële diensten. Deze diensten spelen in op de toegenomen behoefte aan gemak en flexibiliteit onder consumenten, zoals maaltijdbezorging. Door de groei aan niet-essentiële dienstverlening lijkt er een nieuwe dienstensector gevormd te worden, een sector waarvan wetenschappers zich afvragen hoe gevoelig deze is voor grote tegenslagen zoals crisissen.
Groeiend wantrouwen in instituties	Door de digitalisering is er meer verbondenheid maar ook meer wantrouwen. Hierdoor nemen burgers niet zomaar alles van de in het verleden onkreukbare instituties aan. Wat gebeurt er met alle data die wordt verzameld? Het toenemende verlies van privacy door deze ‘open’ wereld is een voedingsbodem voor wantrouwen.
Groeiende kloof in recreatie	In het sociale leven wordt in toenemende mate prijsdifferentiatie toegepast bij sociale uitjes zoals concerten en pretparken. Dit resulteert in steeds zichtbaardere verschillen tussen groot- en kleinverdieners op plekken waar hier voorheen geen sprake van was, terwijl het voor organisatoren in de sector een eenvoudige manier blijkt om extra inkomsten te genereren.
Grondstoffenschaarste	Grondstoffen worden steeds schaarser. Door de groei van de wereldbevolking moeten natuurlijke bronnen en grondstoffen met meer mensen worden gedeeld. Tegelijkertijd neemt de welvaart toe. De vraag naar grondstoffen wordt hierdoor nog groter.
Grootschalige adoptie AI	Door de razendsnelle ontwikkeling van AI en de noodzaak van menselijke input voor de doorontwikkeling van AI, is AI toegankelijk geworden voor het grote publiek. AI is inmiddels op grote schaal omarmd en ook in het dagelijks leven speelt het een steeds grotere rol, bijvoorbeeld via toepassingen als ChatGPT.
Heropleving nationalisme	Gedreven door het publiek debat over immigratie en de bescherming van de nationale identiteit, maken nationalistische partijen wereldwijd een opmars. Door economische onzekerheid en gevoel van controleverlies kiezen mensen vaker voor een ‘eigen land eerst’-principe.
Herwaarderen fysieke ervaringen	Jongeren keren zich steeds vaker af van een altijd-online cultuur en geven opnieuw waarde aan fysieke ervaringen. Zo verliest online daten terrein: steeds meer jongeren laten datingapps links liggen en ontmoeten elkaar offline. Ook maken back-to-basics-producten zoals dumbphones, fysieke boeken, vinyl en analoge camera’s een comeback. Offline zijn wordt daarmee steeds vaker een bewuste keuze.
Herwaarderen gemeenschapszin	De wereld verandert snel en crises volgen elkaar op. Dat vraagt om veerkracht. Die veerkracht komt niet alleen uit plannen of regels, maar vooral uit hoe mensen met elkaar verbonden zijn. Hoe we elkaar steunen, samen problemen oplossen en contact houden, bepaalt hoe goed we omgaan met stress en onzekerheid. Daarom groeit de aandacht voor gemeenschapszin: van buurtinitiatieven en burgercollectieven tot online en informele netwerken.
Herwaardering vakmanschap	Doordat we gemiddeld gezien hoger en daarmee ook vaak theoretischer zijn opgeleid, ontstaat er een tekort aan vakgerichte kennis en vakmanschap. Praktische kennis en kunde is lange tijd gedevalueerd, maar maakt nu een herwaardering door: vakmensen krijgen een steeds hogere maatschappelijke status. Dit leidt tot meer aandacht voor beroepsonderwijs, bijscholing en de positie van vakmensen in diverse sectoren.
Holiday hypocrisy	Consumenten zijn zich steeds bewuster van de invloed die vliegen heeft op het klimaat. Desondanks blijkt uit de niet afnemende hoeveelheid vluchten naar vakantieoorden dat consumenten toch liever niet inleveren op hun eigen vakantie waardoor er een paradox ontstaat: de negatieve consequenties van vliegen inzien, maar toch blijven vliegen naar vakantiebestemmingen.
Horizontalisering van verhoudingen	In steeds meer sectoren verschuiven hiërarchische, top-down verhoudingen naar meer gelijkwaardige samenwerking. Macht en gezag spelen daarmee een andere rol. In het onderwijs verandert de relatie tussen docent en student richting coaching en gedeeld eigenaarschap. In de overheid staan burgers vaker naast de overheid, met meer inspraak en co-creatie van beleid. Deze horizontalisering vraagt om vertrouwen, autonomie en nieuwe vormen van samenwerking.
Iedereen altijd aan	Digitalisering, sociale media en constante connectiviteit zorgen ervoor dat mensen vrijwel continu online en bereikbaar zijn. Grenzen tussen werk en privé vervagen, informatie wordt continu gedeeld en verwacht, en mensen raken sneller overprikkeld. Deze ‘altijd aan’-cultuur leidt tot uitdagingen op het gebied van mentale gezondheid en digitale balans.
Immigratiegolven	Door opeenvolgende immigratiegolven in Nederland en Europa groeit het aandeel mensen met verschillende culturele achtergronden, waardoor de samenleving steeds diverser wordt. Deze ontwikkeling beïnvloedt de sociale samenhang en brengt nieuwe maatschappelijke vraagstukken met zich mee.
Individualisering	Individualisering is een sociaal en cultureel proces dat sinds de industrialisatie in de Westerse wereld in gang is gezet. De afhankelijkheid van een ander of van groepen is kleiner geworden. Deze ontwikkeling suggereert dat mensen steeds meer als individu gezien willen worden en benaderd.
Institutioneel activisme	In toenemende mate reageren grote instituties, zoals pensioenfondsen, overheden en onderwijsinstellingen, met activistisch beleid. Deze beweging wordt niet alleen intern gedreven, maar ook extern opgelegd door maatschappelijke actoren via protesten. Dit leidt tot concrete keuzes zoals het afstoten van fossiele investeringen en het verbreken van samenwerkingen met landen die de internationale rechtsorde schenden. Zo beïnvloedt maatschappelijke druk steeds directer de beleidskeuzes van grote instituties en financiële instellingen.
Jobcrafting	Individuen hechten steeds meer waarde aan het zelf kunnen vormgeven en inrichten van hun baan en werkzaamheden. Ze willen zelf de regie over hun takenpakket, werktijden of (deels) vanuit huis werken. Dit zien we bijvoorbeeld bij de grote toename van de vierdaagse werkweek. Hierdoor verandert ook de verhouding tussen werkgever en werknemer en de mate van hiërarchie waarin zij opereren.
Jongeren herontdekken geloof	Na jaren van ontkerkelijking groeit onder Generatie Z de interesse in geloof. Platforms als TikTok spelen daarin een rol: ‘FaithTokkers’ maken het christendom toegankelijk via korte video’s over bijbelstudie en bekering. Steeds vaker maakt atheïsme weer plaats voor wat religie en spiritualiteit bieden aan betekenis en houvast. Deze verschuiving is ook internationaal zichtbaar, met stijgend kerkbezoek onder jongeren in Engeland en meer (jong)volwassenen die zich laten dopen in Frankrijk.
Keuzemaatschappij	De keuzemogelijkheden in onze samenleving zijn de laatste decennia enorm gegroeid. We mogen meer kiezen en tegelijkertijd moeten we ook meer kiezen. Het maken van keuzes is voor veel mensen een complexe en tijdrovende activiteit, die leidt tot keuzestress.
Klimaatadaptief bouwen	De impact van klimaatverandering op de gebouwde omgeving groeit. Extreme regen, hitte en droogte maken klimaatadaptatie een belangrijker uitgangspunt in stedelijk ontwerp. Hierin is er meer aandacht voor wateropvang, vergroening en verkoelende speel- en verblijfsplekken.
Klimaatcrisis	Het klimaat verandert in hoog tempo en de consequenties van de opwarming van de aarde worden overal ter wereld steeds zichtbaarder. Ecosystemen krijgen te maken met extreme weersomstandigheden, zoals hittegolven, droogte en overstromingen. Dit heeft ingrijpende gevolgen voor natuur, economie en samenleving en vraagt om duurzame oplossingen, maatregelen en aanpassingen in ons denken en handelen.
Klimaatschaamte	Mensen schamen zich in toenemende mate voor de negatieve bijdrage die zij als consument leveren aan klimaatverandering. Het gebruik maken van een vliegtuig voor vakantie of het consumeren van vlees leidt bij consumenten steeds vaker tot schuldgevoelens en verantwoordingsdrang.
Kloof tussen arm en rijk	Er is een toenemend verschil tussen degenen die wel en niet weten te profiteren van economische vooruitgang. De impact hiervan is groot en kent sociale en economische aspecten. Arm en rijk ontmoet elkaar minder, wat resulteert in eenzijdige leefwerelden. Dit zorgt voor verminderde solidariteit en sociale samenhang tussen deze groepen en vergroot de kloof nog meer.
Kortstondige verbindingen	Traditioneel leefden veel mensen langdurig in vaste gemeenschappen. Digitalisering, globalisering en de veranderdrang van mensen hebben ertoe geleid dat mensen nu vaker meerdere, kortstondigere verbindingen aan gaan. Zo wisselen mensen tegenwoordig bijvoorbeeld sneller van baan of woonplaats.
Kritiek op flexibilisering arbeidsmarkt	Er ontstaat steeds meer kritiek op de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Een vast contract is moeilijker te verkrijgen en steeds meer mensen werken onder het label ‘zelfstandig’, terwijl feitelijk sprake is van loondienst. Sinds 2025 handhaaft de Belastingdienst strenger; vooral opdrachtgevers lopen risico op naheffingen als achteraf blijkt dat er sprake was van loondienst.
Leven lang ontwikkelen	In de maatschappij is er steeds meer behoefte naar een leven lang ontwikkelen. Dit gaat niet alleen over het volgen van formeel onderwijs, het omvat ook ontwikkelen op de werkplek, informele leerervaringen en persoonlijke- en professionele groei. Leren start bij de geboorte en kan nooit als voltooid worden beschouwd. Organisaties zien een constante leerweg ook als steeds noodzakelijker in een snel veranderende arbeidsmarkt en maatschappij.
Levenslang vitaal	De gemiddelde levensverwachting blijft nog steeds stijgen door de betere gezondheidszorg en gezondere levensstijl. Deze demografische ontwikkeling heeft grote gevolgen voor het arbeidsleven, de sociale zekerheid en onze levensstijlen. De pensioenleeftijd leent zich inmiddels voor een actieve levensstijl in plaats van de oude dag. Dit verandert de houding tegenover leeftijd: van een natuurlijk gegeven naar een rekbaarder concept, waarin meer zelf kan worden besloten hoe en hoelang er wordt geparticipeerd in de samenleving.
Medicalisering van emoties	Psychiatrische termen als angst, depressie en trauma worden steeds vaker gebruikt om alledaagse emoties te duiden. Op sociale media als TikTok en Instagram circuleren psychologische begrippen in de vorm van pseudowetenschappelijk jargon, waarmee dit taalgebruik wordt genormaliseerd. De opkomst van therapietaal vergroot het bewustzijn rond mentale gezondheid, maar vervaagt tegelijkertijd de grens tussen normale gevoelens en psychische stoornissen.
Meer regie en toezicht op data	Het verzamelen en gebruiken van data over mensen gaat ten koste van de privacy. Het wantrouwen groeit over de oneindige hoeveelheid data van burgers waar instanties over beschikken. Nieuwe wet-en regelgeving zorgt voor richtlijnen van het beheer en veiligheid van deze data. Hierdoor is er meer verantwoordelijkheid over het beheer van deze data en privacygevoelige informatie.
Meerdere gezinsvormen	Het traditionele kerngezin verliest zijn vanzelfsprekendheid. In alle lagen van de samenleving ontstaan nieuwe samenlevingsvormen, zoals knarrenhofjes, hypotheken met vrienden, meerouderschap en meergeneratiegezinnen. Ook queer ouders en polyamoreuze relaties worden zichtbaarder en normaliseren deze diversiteit. Deze ontwikkeling schuurt met bestaande regels, die nog grotendeels zijn ingericht op het kerngezin.
Minimalistische technologie	Er is een groeiende behoefte naar technologie die gebruik maakt van eenvoudige en minimalistische features. Deze behoefte lijkt voort te komen uit de wens om in het leven meer terug te gaan naar de essentie, waar technologie een kleinere rol speelt. Producenten spelen hier op in door deviceste strippen van features, zoals mobiele telefoons die alleen kunnen bellen of sms’en.
Nieuwsmijders	Er ontstaat een steeds grotere groep nieuwsmijders; mensen die bewust geen nieuws tot zich nemen of zich bewust beperken tot nieuwsbronnen die enkel de eigen denkbeelden bevestigen. Zij worden gedreven door filterbubbels, de werking van algoritmes op sociale media en een afnemend vertrouwen in feiten en instituties.
Onbetrouwbare overheid	Steeds meer burgers hebben de perceptie dat de overheid onbetrouwbaar is. De Toeslagenaffaire waarbij burgers door de Nederlandse overheid in gelijke gevallen niet gelijk behandeld zijn, heeft dit gevoel versterkt en breder aan het voetlicht gebracht.
Ongebreidelde macht van techplatforms	In onze huidige informatiemaatschappij is het kunnen verkrijgen en benutten van tijdige, relevante en betrouwbare informatie steeds meer een noodzakelijkheid. Grote techplatforms claimen een steeds grotere rol in het vergaren en ontsluiten van deze informatie, waardoor de machtspositie van deze techplatforms groeit. Als reactie ontstaat een steeds grotere maatschappelijke roep om de ongebreidelde macht van techplatforms in te binden.
Ongedekte klimaatrisico’s	Klimaatverandering maakt gebieden onleefbaar en dwingt mensen tot verplaatsing. Deze gedwongen migratie is in de wet nog nauwelijks erkend, en biedt daardoor weinig tot geen formele bescherming. Tegelijkertijd trekken verzekeraars zich terug uit hoogrisicogebieden. Ook in Nederland leiden klimaatrisico’s tot hogere schadeclaims en afnemende verzekerbaarheid. De maatschappelijke rekening komt steeds vaker bij overheid en burgers terecht, wat dwingt tot keuzes over wie wordt beschermd.
Ongelijke kansen	In Nederland nemen de kansenverschillen toe. Investeren in particuliere (bij)scholing en het hebben van een goed netwerk is steeds relevanter en zorgt ervoor dat mensen met genoeg financiële en sociale middelen hier hun voorsprong behalen. Dit verschil sijpelt ook later door op de arbeids- en woningmarkt en vergroot daarmee ook op de lange termijn de kansenverschillen.
Ontgroening	Door een structureel dalend vruchtbaarheidscijfer en het uitstellen van ouderschap neemt het aandeel kinderen en jongeren in Nederland al decennia af. Het gemiddeld aantal kinderen per vrouw ligt met circa 1,4 ruim onder het vervangingsniveau van 2,1 kinderen, waardoor de bevolking zich steeds minder verjongt. Deze ontgroening leidt tot een krimpende instroom van jongeren en vergroot de disbalans tussen jong en oud, met gevolgen voor zorg, onderwijs en arbeidsmarkt.
Onverwoestbaar consumentisme	Ondanks de toenemende aandacht voor duurzaamheid blijven consumenten parallel niet-essentiële producten aanschaffen vanuit materialistische behoeften. Hierdoor blijft de prikkel om te verduurzamen voor de bedrijven die deze spullen verkopen laag.
Onzekere masculiniteit	Onder jongere mannen is er een groeiende stroming die zich expliciet bezighoudt met zelfontwikkeling. Binnen deze groep heersen er veelal traditionele ideeën over de rolverdeling tussen man en vrouw en wordt het verdienen van geld als de belangrijkste graadmeter gezien voor persoonlijk succes. Iemand als Andrew Tate wordt binnen deze stroming als voorbeeld gezien. De groeiende populariteit en zichtbaarheid van deze stroming leidt tot een versterking van stereotypes en patriarchale structuren.
Opkomst van incidentpolitiek	Wereldwijd verandert het politieke landschap zichtbaar. Steeds vaker winnen politieke stromingen terrein die zich richten op de korte termijn en op incident gedreven beleid. De opkomst van one-issuepartijen met een focus op thema’s als migratie, soevereiniteit of klimaat versterkt deze ontwikkeling, waarbij actuele gebeurtenissen leidend zijn voor politieke standpunten. Dit leidt tot een fragiel politiek systeem waarin het realiseren van langetermijndoelen steeds moeilijker wordt.
Papieren inclusie	Inclusie is inmiddels een diepgeworteld thema binnen beleid, campagnes, media en initiatieven. In het bedrijfsleven komen talloze inclusie-initiatieven en teams voorbij. Echter is de verandering in beleid en bewustwording niet altijd terug te zien in ons dagelijks gedrag. Door minderheden wordt deze toegenomen focus op inclusie niet altijd zo ervaren in de praktijk.
Personificatie van politieke partijen	In de politiek gaat het in mindere mate over programma’s en partijen en meer over politici zelf. Hierdoor staat het individuele optreden van politici meer centraal dan de politieke inhoud.
Persveiligheid	Persvrijheid faciliteert een onafhankelijke controle op de macht en is daarmee van cruciaal belang voor een goed functio-nerendedemocratie. De persvrijheid komt steeds meer onder druk te staan door een toename van geweld en intimidatie tegen journalisten. Ook worden journalisten vaker geweerd bij politieke bijeenkomsten en bekritiseerd in uitspraken van populistische politici. Als reactie hierop is persveiligheid een steeds belangrijker thema.
Plantaardige progressie	Door groeiend milieu- en gezondheidsbewustzijn neemt de vraag naar plantaardige voedingsproducten toe. Supermarkten spelen hierop in door meer veganistische opties aan te bieden en aanbiedingen op vlees te minderen. Hiermee wordt ingespeeld op de verschuiving naar een duurzamer eetpatroon.
Prestatiedruk	Prestatiedruk betreft de druk om te voldoen aan de verwachtingen die de maatschappij men voorschrijft. Steeds meer mensen in Nederland ervaren psychische en fysieke klachten als gevolg van prestatiedruk. Wat ooit een individuele uitdaging leek, is uitgegroeid tot een systeemprobleem wat zichtbaar is op scholen, de werkvloer en in sociale omgevingen.
Respecterosie cruciale beroepen	Intimidatie van zorgpersoneel, bedreiging van politieagenten en agressie tegen hulpverleners; meer en meer cruciale beroepen krijgen te maken met verminderd respect voor hun beroepsgroep en meer bedreiging. De beroepstrots vermindert hierdoor en het verhindert mensen met cruciale beroepen in onze maatschappij van het optimaal beoefenen van hun vak.
Schermsocialisatie	Jongeren communiceren eerder en vaker via schermen waardoor hun sociale ontwikkeling voornamelijk wordt vormgegeven door alles wat ze zien op sociale media. Hierdoor vinden ze het steeds lastiger om sociaal te interacteren in het echte leven en buiten hun schermen om.
Schijnmoraliteit	Er wordt steeds vaker van organisaties verwacht dat zij maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen. Tegelijkertijd groeit de bezorgdheid over bedrijven die naar buiten toe een groener of inclusiever beeld schetsen, zonder intern wezenlijke stappen te zetten op het gebied van duurzaamheid of inclusie. Dit voedt de roep naar meer transparantie en wetgeving, zodat bedrijven hun claims over maatschappelijke verantwoordelijkheid niet langer onterecht kunnen maken.
Sociaal contract onder druk	Het sociaal contract is een impliciet en hypothetisch contract tussen de staat en haar burgers. Hierin bepalen de burgers welke macht de staat heeft. Gedreven door grote maatschappelijke vraagstukken komt dit contract steeds meer onder druk te staan. Dit roept vragen op over wie waarvoor verantwoordelijk is in de maatschappij.
Sociaal-economische splitsing	Mensen met een hogere sociaal-economische status hebben vaker vergelijkbare opvattingen over onderwerpen zoals globalisering en klimaatverandering, terwijl de meningen binnen groepen met een lagere sociaal-economische status over deze thema’s veel diverser zijn. Deze dynamiek draagt bij aan bredere maatschappelijke scheidslijnen, waardoor verschillen tussen sociaal-economische lagen steeds groter worden.
Sociale media restricties	Wereldwijd wordt de wens uitgesproken om sociale media beter te reguleren en restricties op te leggen voor kinderen en jongeren, om hun veiligheid hierop te waarborgen. Ook jongeren zelf staan open voor meer afgebakende sociale media. In Australië is een minimumleeftijd van 16 jaar ingevoerd om gehoor te geven aan de zorgen. Tegelijkertijd wijzen critici op het gebrek aan bewijs en op het risico dat zulke maatregelen de digitale rechten van kinderen beperken.
Structurele prijsdruk	De hoge inflatie van afgelopen jaren hebben het prijsniveau structureel veranderd. Nog steeds blijven de kosten voor wonen, boodschappen en energie hoog. Hierdoor is het gedrag omtrent geld veranderd; grote uitgaven worden langer uitgesteld en de verwachtingen om hierin te compenseren vanuit overheid en werkgever groeien.
Technologische werkloosheid	De snelheid waarmee technologie wordt ontwikkeld en de potentiële negatieve effecten van deze ontwikkeling voor de werkgelegenheid leiden bij veel mensen tot zorgen. Ontwikkelingen omtrent AI, die menselijke handelingen potentieel overbodig maken, leiden tot angst bij werknemers die het idee hebben dat de toekomst van hun baan op het spel staat.
Terugkeer van protesten	We zien een toename van grootschalige protesten, zowel op straat als online, als middel om maatschappelijke kwesties aan te kaarten die mensen direct raken. Dat komt voort uit een toenemende bereidheid om te demonstreren, waarbij protesten zoals de Rode Lijn laten zien dat betrokkenheid zich niet langer beperkt tot de eigen landsgrenzen.
Toename sociaal isolement	Het niet kunnen meegaan in de snelheid en vluchtigheid van de huidige maatschappij heeft ervoor gezorgd dat steeds meer mensen in sociaal isolement komen. Factoren zoals de toenemende individualisering en digitalisering zorgen ervoor dat sociaal kwetsbare mensen moeilijker fysiek in contact komen met anderen waardoor ze zich eenzaam gaan voelen.
Toenemend onderwijsniveau	Het gemiddeld genoten onderwijsniveau in Nederland neemt jaarlijks toe. Dit draagt enerzijds bij aan de kenniseconomie, maar creëert anderzijds een tekort aan vakmensen doordat steeds meer mensen puur theoretisch zijn opgeleid.
Totaalontkenners	Er is een toenemende groep mensen die zich afzet tegen algemeen geaccepteerde waarheden en systemen, zoals de staatsinrichting van Nederland.Binnen deze groep ontwikkelen zich verschillende substromingen, waaronder groepen die het bestaan, de ernst of de menselijke invloed op klimaatverandering volledig ontkennen.
Transparante overheid	De maatschappelijke roep om transparantie vanuit de overheid groeit. Burgers willen inzicht in besluitvorming en onderliggende afwegingen, echter blijkt deze openheid in de praktijk vaak beperkt. Zo zijn de openbare agenda’s van ministers onvolledig. Tegelijkertijd ontstaan initiatieven als Open Raadsinformatie en OpenStad die politieke besluitvorming toegankelijker maken en burgers actief uitnodigen tot participatie.
Uitgesteld ouderschap	Ouderschap wordt steeds vaker uitgesteld. De toenemende onzekerheid over wat de toekomst brengt lijkt hier een belangrijke rol in te spelen. Mensen komen steeds moeilijker aan een huis en er wordt binnen relaties steeds vaker gefocust op carrière maken, waardoor het krijgen van een kind steeds vaker wordt uitgesteld.
Urbanisatie	De verstedelijking neemt toe doordat steden een hogere levensstandaard bieden. Dit zorgt voor een groei van de stedelijke bevolking, wat leidt tot woningtekorten en een toenemend gebrek aan ruimte in steden.
Van altijd online naar bewust offline	Jongeren brengen gemiddeld 6,5 uur per dag online door en ervaren dat zelf steeds vaker als te veel. Het bewustzijn van de negatieve effecten van langdurige schermtijd groeit. Daarom experimenteert een toenemende groep jongeren met digitale detox, telefoonvrije momenten en bewuster mediagebruik. Tegelijk ontstaan er steeds meer concepten en initiatieven die het gebruik van de smartphone ontmoedigen en alternatieven bieden voor constante online aanwezigheid.
Van bezit naar gebruik	Het feitelijke eigendom van zaken en goederen wordt steeds minder belangrijk in de maatschappij. Consumenten hoeven een product niet te bezitten, zolang ze er maar gebruik van kunnen maken. Diensten als SnappCar vervangen bijvoorbeeld het eigendom van een auto met het gebruiksrecht ervan.
Vastgelopen stroomnet	We verbruiken steeds meer stroom en wekken door zonnepanelen en windparken meer energie op dan voorheen. Onze energie-infrastructuur kan deze nieuwe hoeveelheid stroom niet aan waardoor het vastloopt. Grootverbruikers komen hierdoor terecht op wachtlijsten voor aansluitingen en het leveren van duurzame energie aan het netwerk. Dit levert de consument, zeker op piekmomenten waarop landelijk veel energie wordt opgewekt, steeds minder op.
Veranderende rol van werk	De rol van werk in het leven van mensen verandert. Voor steeds meer mensen is werk niet alleen een bron van inkomen, maar ook van zingeving, persoonlijke groei en ontwikkeling en sociale verbinding. Tegelijkertijd veranderen de verwachtingen over werkuren, werkplek en ontwikkelpaden. Dit leidt tot nieuwe vormen van arbeid, een grotere nadruk op werk-privébalans en een herwaardering van de betekenis van werk in de samenleving.
Verduurzaming voedselvoorziening	Er is een groeiende focus op de verduurzaming van de landbouwsector. Nieuwe beleidsvorming rondom stikstof heeft geleid tot hevige protesten onder boeren. Ondanks deze protesten blijft de aandacht voor deze verduurzaming onverminderd hoog en wordt er steeds meer ingezet op biologische landbouw en het verminderen van de stikstofuitstoot om duurzaamheidsdoelen te behalen.
Verharding publiek debat	Het publieke debat verhardt. Er is steeds minder plaats voor nuance, redelijkheid en het zoeken naar gemeenschappelijkheid. In plaats daarvan worden tegenstellingen steeds meer benadrukt en wordt de toon van het publieke debat feller. Dit draagt sterk bij aan polarisatie in de samenleving.
Verhuftering	De tendens is dat de samenleving verruwt. Hierdoor worden zaken als vandalisme, egoïsme, agressie, brutaliteit en asociaal gedrag steeds meer de norm in de samenleving.
Versobering publieke voorzieningen	De versobering van publieke voorzieningen neemt toe: er is minder geld en/of capaciteit beschikbaar voor diensten zoals zorg, onderwijs, openbaar vervoer, bibliotheken en sport- en cultuurvoorzieningen. Daardoor neemt het aanbod af en wordt de toegang voor sommige bevolkingsgroepen beperkt. De effecten zijn vaak het sterkst in landelijke gebieden, waar alternatieven beperkt zijn en voorzieningen minder toegankelijk worden voor inwoners.
Verweven criminaliteit	De v ervlechting van de onder- en bovenwereld neemt structureel toe en wordt zichtbaarder in de samenleving. Criminele netwerken maken in toenemende mate gebruik van legale structuren en diensten, zoals bedrijven, bestuur en (lokale) politiek. Dit uit zich zowel in openlijk geweld en intimidatie als in subtiele vormen van ondermijning, waarbij kwetsbare bestuurders of ondernemers worden benaderd met ogenschijnlijk onschuldige voorstellen. Hierdoor raken normen vervaagd en neemt het gevoel van veiligheid en leefbaarheid af.
Verzorgingsstaat onder druk	Door de vergrijzing, de toenemende levensverwachting en de grotere toestroom naar de zorg en het sociale domein staat de betaalbaarheid van de verzorgingsstaat onder druk. Gevolgen zijn financiële problemen bij zorgaanbieders, een toenemend beroep op de zelfredzaamheid van cliënten en een publiek debat over de verzorgingsstaat.
Vrouwgericht ontwerpen	De aandacht voor het vrouwelijk perspectief in onder meer gezondheid, veiligheid, werk en representatie neemt toe. De erkenning groeit dat er een structurele kennisachterstand bestaat over het vrouwzijn en dat veel maatschappelijke systemen historisch niet vanuit dit perspectief zijn ingericht. Bewegingen zoals de Dolle Mina’s benadrukken daarbij het belang van veiligheid, zelfbeschikking, gelijkwaardigheid en beeldvorming, wat de druk vergroot om in verschillende sectoren structurele aanpassingen door te voeren.
Wellnesscultuur	Gezond leven door veelvuldig sporten en gezond eten geeft status. Nieuwe technologische mogelijkheden om continu inzicht te krijgen in gezondheid versterken deze trend. Producten en diensten die gezondheidsimperfecties compenseren zijn sterk in opkomst. Door het aanbod van supplementen en behandelingen om het uiterlijk en de gezondheid versneld te veranderen, transformeert de focus op gezond leven in een algehele wellnesscultuur.
Welvaartsziekten	Door de toenemende welvaart veranderen de levensstijlen en voedingspatronen van burgers. Dit leidt tot een toename van welvaartsziekten zoals diabetes, obesitas en verschillende vormen van kanker.
Woningcrisis	Nederland kampt met een structureel woningtekort. Veel groepen in de maatschappij lopen zowel tegen de betaalbaarheid als de beschikbaarheid aan van woningen. Verder zorgt strenge regulering omtrent milieu en bouw voor een vertraging in het bouwen van nieuwe woningen; op deze manier blijft de vraag structureel groter dan het aanbod.
Zelfvoorzienendheid	Nederland blijft als klein land nog vaak afhankelijk van andere landen in grondstoffen en levensmiddelen. Door een sterk veranderende geopolitieke situatie wordt het steeds belangrijker hierin minder afhankelijk en juist zelfvoorzienender te zijn. Ook op individueel niveau is er de behoefte om minder afhankelijk te zijn en is er een groeiend streven naar zelfvoorzienendheid in vormen als off-the-grid-huisvesting en het lokaal verbouwen van voedsel.
Zoeken naar zingeving	Vroeger identificeerde men zich met het werk dat werd verricht. Door de robotisering en automatisering van de maatschappij heeft de mens tijd over voor andere bezigheden. De vraag is waar we nu onze identiteit en geluk vandaan halen.